{"id":22492,"date":"2016-06-07T10:32:39","date_gmt":"2016-06-07T08:32:39","guid":{"rendered":"http:\/\/www.lafranja.net\/?p=22492"},"modified":"2016-06-07T10:32:39","modified_gmt":"2016-06-07T08:32:39","slug":"a-quintana-lo-cresol-en-joan-sales-i-el-castella-darago","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lafranja.net\/?p=22492","title":{"rendered":"A. Quintana (Lo Cresol): En Joan Sales i el castell\u00e0 d\u2019Arag\u00f3"},"content":{"rendered":"<p>Origen: <em><a href=\"https:\/\/finestro.wordpress.com\/2016\/06\/07\/en-joan-sales-i-el-castella-darago-2\/\">En Joan Sales i el castell\u00e0 d\u2019Arag\u00f3 | Lo Finestr\u00f3<\/a><\/em><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/finestro.files.wordpress.com\/2016\/06\/3090300942-52bc60d273.jpeg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-medium wp-image-14334\" src=\"https:\/\/www.lafranja.net\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/3090300942-52bc60d273.jpeg\" alt=\"3090300942-52bc60d273\" width=\"229\" height=\"300\" \/><\/a><\/p>\n<p><strong>(Publicat al Diario de Teruel el dissabte 4 de juny del 2016)<br \/>\n<\/strong><\/p>\n<p>En general els nostres escriptors fan ben poc \u00fas de les modalitats del \u00a0castell\u00e0 d\u2019Arag\u00f3, i se solen limitar als models tendencialment acad\u00e8mics. Com a molt n\u2019amollen alguns mots en textos de car\u00e0cter joc\u00f3s. I aix\u00f2 que l\u2019article 3.3 de la Constituci\u00f3 declara que la riquesa d\u2019aquestes modalitats castellanes nostres \u00e9s un patrimoni cultural que ser\u00e0 objecte d\u2019especial respecte i protecci\u00f3. Per\u00f2 n\u2019hi ha alguna\u00a0 important excepci\u00f3, com \u00e9s el cas de la narrativa d\u2019en Joan Sales, i tant a<em>Incerta gl\u00f2ria<\/em>, la gran novel\u00b7la seua de la nostra darrera Guerra, amb molts d\u2019escenaris baix-aragonesos, redactada a partir del 1948 i publicada l\u2019any 1956, com a l\u2019extens carteig que l\u2019autor mantingu\u00e9 de 1936 a 1941 amb Merc\u00e8 Figueras i M\u00e0rius Torres. Entre el 1937 i el 1938 en Sales visqu\u00e9 quasi un any entre nosaltres, majorit\u00e0riament al Baix Arag\u00f3, on havia vingut a defensar la legalitat republicana enfront dels sublevats. El juny del 37 el tinent Joan Sales comen\u00e7\u00e0 a escoltar i aprendre la modalitat castellana de Calanda, i no se\u2019n pogu\u00e9 estar de comunicar-ho als seus corresponsals: <em>usen el verb <\/em>caler <em>i l\u2019exclamaci\u00f3 <\/em>rai <em>tan sovint com nosaltres; diuen <\/em>esparvero<em>, <\/em>\u00f3lipa, cado <em>(cau)<\/em>, ludria, alberge <em>(albercoc),<\/em> presco <em>(pr\u00e9ssec),<\/em>impelto, royo <em>(roig),<\/em> cinglo, cardelina <em>(cadernera),<\/em> loguero <em>(lloguer),<\/em> albergenia, letonero <em>(lledoner).<\/em> A Estercuel -Olivel de la Virgen a <em>Incerta gl\u00f2ria<\/em>\u2013 observar\u00e0 que <em>la gent del pa\u00eds anomena per cert <\/em>azerollas <em>les atzeroles<\/em>, que diuen <em>lorenza <\/em>a la tremuja, <em>fiemo <\/em>als fems, \u2026 . \u00c9s sobretot en els mesos passats al front aturat d\u2019aquesta darrera localitat on <em>el tiniente Don Juanico <\/em>aprendr\u00e0 b\u00e9 la modalitat baix-aragonesa del castell\u00e0. Aquest cabal ling\u00fc\u00edstic que hi ha anat assimilant l\u2019incorporar\u00e0 a <em>Incerta gl\u00f2ria<\/em> en les freq\u00fcents intervencions que s\u2019hi troben de gent d\u2019Estercuel i encontorns. Mar\u00eda de Olivel, figura central de la primera \u00a0part de la novel\u00b7la, \u00e9s descrita: <em>Si sali\u00f3 tan si\u00f1orica, alg\u00fan impelto tindr\u00eda, \u2026 Que en impeltando un albergero, da prescos como el mesmo pu\u00f1o<\/em>. \u00a0S\u00f3n una vintena llarga d\u2019intervencions a la novel\u00b7la en castell\u00e0 d\u2019Arag\u00f3, que algun dia s\u2019hauran d\u2019estudiar com cal.<\/p>\n<p><strong>Artur Quintana<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Origen: En Joan Sales i el castell\u00e0 d\u2019Arag\u00f3 | Lo Finestr\u00f3 (Publicat al Diario de Teruel el dissabte 4 de juny del 2016) En general els nostres escriptors fan ben poc \u00fas de les modalitats del \u00a0castell\u00e0 d\u2019Arag\u00f3, i se solen limitar als models tendencialment acad\u00e8mics. Com a molt n\u2019amollen alguns mots en textos de [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":false,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2}},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-22492","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-lo-cresol"],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lafranja.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22492","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lafranja.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lafranja.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lafranja.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lafranja.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=22492"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.lafranja.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22492\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22494,"href":"https:\/\/www.lafranja.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22492\/revisions\/22494"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lafranja.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=22492"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lafranja.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=22492"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lafranja.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=22492"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}